Pleszewscy księża więźniami Dachau. Powstała książka, która przywraca pamięć o ich losach

Sześciu duchownych związanych z Pleszewem, niemiecki obóz koncentracyjny Dachau i tragiczne doświadczenia polskiego duchowieństwa w czasie II wojny światowej. Te historie zostały zebrane w najnowszym opracowaniu ks. prof. UAM dr. hab. Michała Kielinga pt. „Pleszewscy księża - więźniowie niemieckiego obozu koncentracyjnego Dachau. W 80. rocznicę wyzwolenia”. Publikacja jest próbą ocalenia od zapomnienia losów duchownych związanych z Pleszewem.

Książka powstała w celu upamiętnienia księży, których z Pleszewem łączyła praca duszpasterska lub pochodzenie. Autor nie ograniczył się jednak wyłącznie do przedstawienia ich biografii. Publikacja osadza ich losy w szerszym kontekście historii Kościoła katolickiego w Polsce oraz prześladowań duchowieństwa podczas II wojny światowej.

To właśnie historyczne tło otwiera opracowanie. W pierwszym rozdziale, zatytułowanym „Trzecia Rzesza Niemiecka wobec Kościoła katolickiego”, przedstawiono genezę ideologii nazizmu, politykę niemieckiego okupanta wobec Kościoła w Polsce oraz sytuację Kościoła w archidiecezji gnieźnieńskiej w latach 1939-1945.

Drugi rozdział poświęcono KL Dachau - miejscu, które stało się jednym z najważniejszych symboli martyrologii polskiego duchowieństwa. Autor przybliża historię powstania obozu, codzienność i życie kapłańskie więźniów, a także temat wyzwolenia Dachau i późniejszego upamiętniania cierpienia polskich duchownych.

Dopiero na tym tle czytelnik poznaje indywidualne losy księży związanych z Pleszewem.

Sześć historii związanych z Pleszewem

W trzecim rozdziale, „Księża pracujący duszpastersko w Pleszewie”, przedstawione zostały sylwetki czterech duchownych: ks. Stanisława Herwarta (1885-1951), ks. Jana Szmeltera (1913-1993), ks. Juliana Badzińskiego (1910-1983) oraz ks. Edwarda Skowrońskiego (1913-1971).

Kolejny rozdział, „Księża pochodzący z Pleszewa”, poświęcony został natomiast ks. Felicjanowi Nowickiemu (1885-1942) oraz ks. Romanowi Zientarskiemu (1907-2001).

Każdy z tych biogramów jest częścią większej historii - opowieści o duchowieństwie, które w czasie wojny znalazło się w szczególnie trudnej sytuacji. Publikacja pozwala spojrzeć na wydarzenia sprzed ponad ośmiu dekad nie tylko przez pryzmat wielkiej historii, ale również przez losy konkretnych osób związanych z jednym miastem.

Opracowanie wpisuje się tym samym w ogólnopolskie badania nad martyrologium polskiego duchowieństwa w okresie II wojny światowej. Szczególne znaczenie ma jednak jego lokalny charakter. Dzięki niemu nazwiska i biografie duchownych związanych z Pleszewem zostają przypomniane i zachowane w szerszej świadomości historycznej.

Autor z Pleszewa

Autorem publikacji jest ks. prof. UAM dr hab. Michał Kieling. Swoją edukację rozpoczął w Szkole Podstawowej im. Królowej Jadwigi nr 2, a następnie kontynuował ją w Liceum Ogólnokształcącym im. Stanisława Staszica w Pleszewie. W latach 1986-1992 był alumnem Prymasowskiego Wyższego Seminarium Duchownego w Gnieźnie. Święcenia kapłańskie przyjął 27 maja 1992 roku w Kaliszu.

W latach 1993-2001 pracował duszpastersko w Polskiej Misji Katolickiej w Offenbach nad Menem w Niemczech. W tym samym czasie odbywał studia doktoranckie z zakresu patrologii i historii Kościoła w Philosophisch-Theologische Hochschule Sankt Georgen we Frankfurcie nad Menem. Zwieńczeniem tych studiów była rozprawa doktorska dotycząca teologii świata w dziele Alkuina.

Po powrocie do Polski ks. Kieling pełnił m.in. funkcję kanclerza Kurii Diecezjalnej w Kaliszu w latach 2001-2005. W 2011 roku uzyskał habilitację na Wydziale Teologicznym Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza. Rok później otrzymał stanowisko profesora UAM.

Jego działalność naukowa koncentruje się przede wszystkim na historii Kościoła, patrologii oraz przemianach cywilizacyjnych i kulturowych, jakie dokonały się w okresie późnego antyku i wczesnego średniowiecza. W swoich badaniach zajmuje się m.in. pismami Ojców Kościoła, historią doktryny chrześcijańskiej, herezjami, egzegezą, życiem monastycznym, ustawodawstwem synodalnym oraz wpływem chrześcijaństwa na rozwój kultury europejskiej.

W centrum jego zainteresowań znajdują się m.in. postaci Hilarego z Poitiers, Hieronima, Jana Kasjana, Jana Chryzostoma, Kasjodora, Benedykta z Nursji, Grzegorza Wielkiego, Bedy Czcigodnego i Alkuina.

Jednocześnie ks. prof. Kieling prowadzi badania dotyczące historii współczesnego Kościoła, ze szczególnym uwzględnieniem dziejów Diecezji Kaliskiej, utworzonej w 1992 roku. Jednym z najnowszych kierunków jego pracy naukowej jest właśnie opracowanie martyrologium polskiego duchowieństwa w okresie II wojny światowej, w tym historii księży - więźniów KL Dachau, proboszczów Pleszewa oraz duchownych pochodzących z miasta.

Od 2012 roku pełni również funkcję Delegata Biskupiego ds. Życia Konsekrowanego w Diecezji Kaliskiej. Jest członkiem m.in. Sekcji Patrystycznej, Internationale Gesellschaft für Theologische Mediävistik oraz International Association of Patristic Studies. Prowadzi działalność dydaktyczną, wykładając patrologię i historię Kościoła w seminariach duchownych oraz na Wydziale Teologicznym UAM. Prowadzi także seminarium naukowe z patrologii i historii Kościoła, zajęcia w Szkole Doktorskiej Nauk Humanistycznych i był promotorem ponad 50 prac magisterskich.

Spotkanie w pleszewskim ratuszu

Z publikacją będzie można bliżej zapoznać się podczas spotkania poświęconego jej promocji. 7 października 2026 roku o godz. 17:00 w sali posiedzeń pleszewskiego ratusza odbędzie się prezentacja książki „Pleszewscy księża - więźniowie niemieckiego obozu koncentracyjnego Dachau. W 80. rocznicę wyzwolenia”.

Rozmowę poprowadzi ks. dr hab. Jarosław Wąsowicz SDB, kapelan Prezydenta RP.

Będzie to okazja nie tylko do poznania samej publikacji, ale przede wszystkim do przypomnienia ludzi, których wojenne losy zostały naznaczone prześladowaniem, więzieniem i cierpieniem. Historie sześciu duchownych pokazują, że wielka historia II wojny światowej ma również swoje bardzo konkretne, lokalne twarze i nazwiska.

Książka ks. prof. Michała Kielinga jest więc nie tylko opracowaniem historycznym. To również próba zachowania pamięci o osobach, których losy na trwałe wpisały się w historię Pleszewa i polskiego Kościoła.

::news{"type":"see-also","item":"20943"}

::news{"type":"see-also","item":"20955"}

::news{"type":"see-also","item":"20934"}

::news{"type":"see-also","item":"20922"}

::news{"type":"see-also","item":"20910"}

::news{"type":"see-also","item":"20901"}